Tempos da narração: -miş, -di, -iyordu nas histórias
Em contos de fadas, histórias e romances os tempos se alternam de propósito: -miş para contos e distância, -di para os fatos, -iyordu e -irdi para o cenário e os hábitos, e o presente para criar suspense.
| Forma | Efeito | Exemplo |
|---|---|---|
| -miş | conto de fadas, distância | Evvel zaman içinde bir padişah varmış. |
| -di | fato, ação | Kapı birden açıldı. |
| -iyordu | cenário, situação em curso | Dışarıda kar yağıyordu. |
| -irdi | hábito no passado | Her akşam denize bakardı. |
| presente (-iyor) | suspense, resumos | Kapıyı açıyor ve donup kalıyor. |
Como os tempos se alternam?
- Os contos começam com *Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde* ou *Bir varmış, bir yokmuş* (Era uma vez) e são contados com -miş.
- O nosso imperfeito (dormia, chovia) vira dois tempos: -iyordu para a cena em curso (*herkes uyuyordu*) e -irdi para o hábito (*her sabah çıkardı*).
- Com *birden* (de repente) vem o fato: *Birden telefon çaldı.*
- “Era meia-noite” é *gece yarısıydı*: o “era” vira -ydı, não *var*.
- O presente aparece em resumos e cenas tensas: *Roman 1950'de başlıyor* (O romance começa em 1950).
Exemplos
- Evvel zaman içinde, bir köyde fakir bir adam yaşarmış.Era uma vez, numa aldeia, um homem pobre.
- Gece yarısıydı; herkes uyuyordu.Era meia-noite; todos estavam dormindo.
- Birden kapı çalındı.De repente bateram à porta.
- Yaşlı adam her sabah balığa çıkardı.Toda manhã o velho saía para pescar.
- Kahraman kapıyı açıyor ve şaşkınlıkla bakıyor.O herói abre a porta e olha espantado.
Erros comuns
- ✗ Sokaklar boştu; herkes uyurdu.✓ Sokaklar boştu; herkes uyuyordu.O imperfeito português (todos dormiam) serve para hábito e para cena em curso, mas em turco a cena daquele momento é -iyordu; uyurdu seria “costumavam dormir”.
- ✗ Gece yarısı vardı; sokaklar boştu.✓ Gece yarısıydı; sokaklar boştu.O português diz “era meia-noite”, com o verbo ser; em turco esse “era” é o sufixo -ydı, e var quer dizer “havia”.
- ✗ Bir köyde fakir bir adam yaşardımış.✓ Bir köyde fakir bir adam yaşarmış.No conto o -miş vem direto depois do aorist: yaşar-mış; não se junta -dı e -mış no mesmo verbo.
- ✗ Birden ışıklar sönüyordu.✓ Birden ışıklar söndü.Com birden, “de repente”, vem um fato pontual, como o nosso “as luzes se apagaram”: o passado em -di, não o cenário -iyordu.
- ✗ Dedem her akşam bahçeye çıkırdı.✓ Dedem her akşam bahçeye çıkardı.O aorist de çıkmak é çıkar, então o hábito no passado é çıkardı.