Los tiempos del relato: -miş, -di, -iyordu en las historias
En cuentos, relatos y novelas los tiempos se alternan a propósito: -miş para los cuentos y la distancia, -di para los hechos, -iyordu e -irdi para el fondo y las costumbres, y el presente para la tensión.
| Forma | Efecto | Ejemplo |
|---|---|---|
| -miş | cuento, rumor, distancia | Evvel zaman içinde bir padişah varmış. |
| -di | hecho, acción | Kapı birden açıldı. |
| -iyordu | fondo, escena | Dışarıda kar yağıyordu. |
| -irdi | costumbre en el pasado | Her akşam denize bakardı. |
| presente (-iyor) | tensión, resúmenes | Kapıyı açıyor ve donup kalıyor. |
¿Cómo se alternan los tiempos?
- Los cuentos empiezan con *Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde* («érase una vez») y se cuentan con -miş, no con el imperfecto del español.
- Pasar de -iyordu (fondo) a -di (hecho) crea tensión, como el imperfecto y el indefinido: *Yağmur yağıyordu. Birden telefon çaldı.*
- Un narrador en primera persona cuenta lo vivido con -di; con -miş parecería que no lo vivió.
- El presente aparece en resúmenes y escenas tensas: *Roman 1950'de başlıyor* (la novela empieza en 1950).
Ejemplos
- Evvel zaman içinde, bir köyde fakir bir adam yaşarmış.Érase una vez un hombre pobre que vivía en un pueblo.
- Gece yarısıydı; herkes uyuyordu.Era medianoche; todos dormían.
- Birden kapı çalındı.De repente llamaron a la puerta.
- Yaşlı adam her sabah balığa çıkardı.El viejo salía a pescar todas las mañanas.
- Kahraman kapıyı açıyor ve şaşkınlıkla bakıyor.El protagonista abre la puerta y mira asombrado.
Errores comunes
- ✗ Evvel zaman içinde, uzak bir ülkede bir prenses yaşıyordu.✓ Evvel zaman içinde, uzak bir ülkede bir prenses yaşarmış.El «érase una vez… vivía» español usa el imperfecto, pero el cuento turco se narra con -miş: yaşarmış.
- ✗ Kar yağdı. Birden kapı çalındı. (fondo: nevaba)✓ Kar yağıyordu. Birden kapı çalındı. (fondo: nevaba)Para el fondo de la escena, como el imperfecto «nevaba», se usa -iyordu; yağdı sería un hecho más de la historia.
- ✗ Birden telefon çalıyordu.✓ Birden telefon çaldı.Un hecho repentino con birden («de repente») va en -di, como el indefinido español «sonó»; -iyordu es para el fondo.
- ✗ Her sabah balığa çıkırdı.✓ Her sabah balığa çıkardı.-irdi se forma sobre el aoristo: el aoristo de çık- es çıkar, así que es çıkardı.
- ✗ Çocukken bu köyde yaşamışım. (lo recuerda bien)✓ Çocukken bu köyde yaşadım. (lo recuerda bien)En primera persona, -miş suena a «me lo han contado» o «sin darme cuenta»; lo que el narrador recuerda haber vivido va en -di.