Emir kipi (gel!, gelin!, gidelim!)
sen için emir kipi doğrudan fiil köküdür: gel!, otur! siz için (çoğul ya da kibar) -(y)in eklenir: gelin!; çok resmî biçimi geliniz'dir.
| Biçim | Kuruluş | gelmek | beklemek |
|---|---|---|---|
| sen | kök | gel! | bekle! |
| siz | kök + -(y)in | gelin! | bekleyin! |
| siz (çok resmî) | kök + -(y)iniz | geliniz! | bekleyiniz! |
| olumsuz (sen) | kök + -me / -ma | gelme! | bekleme! |
| olumsuz (siz) | kök + -meyin / -mayın | gelmeyin! | beklemeyin! |
Kibar nasıl rica edilir?
- lütfen her emri yumuşatır: *Lütfen bekleyin.*
- Tanımadığınız kişilere ve dükkânlarda -in biçimi kullanılır, yalın kök kaba kaçabilir.
- -iniz biçimi daha çok tabelalarda ve duyurularda görülür: *Lütfen sigara içmeyiniz.*
- Birlikte bir şey önermek için -elim / -alım: *Gidelim!*, *Başlayalım!*
Örnekler
- Gel, otur!
- Lütfen kapıyı kapatın.
- Bana yardım et!
- Korkma, köpek uslu.
- Hadi, sinemaya gidelim!
Sık yapılan hatalar
- ✗ Lütfen kapıyı açınız mı?✓ Lütfen kapıyı açınız.Emir kipi soru eki almaz; soru biçiminde rica için açar mısınız kullanılır.
- ✗ Lütfen burada sigara içmeyin değil.✓ Lütfen burada sigara içmeyin.Olumsuz emir -me ekiyle kurulur; ayrıca değil eklenmez.
- ✗ Çocuklar, gürültü yapmaın!✓ Çocuklar, gürültü yapmayın!Olumsuzluk ekinden sonra -in gelirken araya y girer: yapmayın.
- ✗ Hadi parka gidalım!✓ Hadi parka gidelim!-elim eki köke uyar: git ince ünlülü olduğu için gidelim olur.
- ✗ Lütfen biraz beklein.✓ Lütfen biraz bekleyin.Ünlüyle biten köke -in gelirken araya y girer: bekleyin.