Formas separadas: idi, imiş, ise (güzel idi, Ali ise)
Em textos antigos, poemas e no estilo formal, os auxiliares se escrevem separados: idi (era, estava), imiş (dizem que era), ise (se; quanto a): Hava güzel idi no lugar de *güzeldi*. ise tem um sentido próprio.
| Separado (formal) | Junto (dia a dia) | Sentido |
|---|---|---|
| güzel idi | güzeldi | era bonito |
| hasta imiş | hastaymış | dizem que está / estava doente |
| gelir ise | gelirse | se ele vier |
| Ali ise | Aliyse | já o Ali, quanto ao Ali |
| gelmekte idi | gelmekteydi | estava vindo |
O que é preciso saber?
- Escritos separados, idi, imiş, ise nunca seguem a harmonia; juntos, se adaptam: *güzeldi*, *soğuktu*.
- ise depois de um substantivo cria um contraste, como o nosso “já”: *Ben çay içtim, Ali ise kahve* (Eu tomei chá; já o Ali, café). Ao contrário do “já”, ise vem depois da palavra.
- Em textos ise também quer dizer “quanto a”: *Sonuç ise beklenmedik oldu.*
- Na escrita do dia a dia a forma junta é a normal; a separada soa literária ou enfática. Ou separada, ou junta: nunca as duas misturadas.
Exemplos
- O zamanlar çok genç idim.Naquela época eu era muito jovem.
- Kış soğuk geçti, yaz ise çok sıcak.O inverno foi frio; já o verão, muito quente.
- Sonuç ise herkesi şaşırttı.O resultado, porém, surpreendeu a todos.
- Eskiden burada bir çarşı var imiş.Dizem que antigamente havia um bazar aqui.
- Vakit ise hızla geçmekte idi.O tempo, porém, passava depressa.
Erros comuns
- ✗ O gün çok yorgun idım.✓ O gün çok yorgun idim.Como o “era” português, que não muda com a palavra anterior, a forma separada idi não segue a harmonia: yorgun idim.
- ✗ Ben çay içtim, ise Ali kahve.✓ Ben çay içtim, Ali ise kahve.O português põe “já” antes (já o Ali), mas ise vem depois da palavra que contrasta: Ali ise.
- ✗ O gün hava çok güzelidi.✓ O gün hava çok güzeldi.A forma junta perde o i de idi: güzel + di dá güzeldi; separada, seria güzel idi.
- ✗ Eskiden bu köyde bir okul varimiş.✓ Eskiden bu köyde bir okul var imiş.Ou se escreve separado, var imiş, ou junto e harmonizado, varmış; a mistura varimiş não existe.
- ✗ Hastaise evde kalsın.✓ Hastaysa evde kalsın.Junto, ise perde o i e, depois de vogal, ganha um y: hasta + ise dá hastaysa.
